El Comandante

Kể từ khi lật đổ nhà độc tài Fulgencio Batista ngày 1 tháng Giêng 1959, Fidel Castro với bộ râu quai nón rậm quăn cùng điều xì-gà ngậm trên môi, đã bị 10 thế hệ tổng thống Mỹ tìm cách triệt hạ trong suốt 49 năm nhưng không thành – nổi bật là vụ Vịnh Con Heo năm 1961 dưới thời Kennedy. Ông cũng là nguyên nhân để Little Havana thành hình tại Miami với khoảng 1.5 triệu người gốc Cuba bỏ nước ra đi và sinh sống khắp nước Mỹ (2/3 ở Florida). Hệt như Việt Nam, sau khi miền nam được giải phóng là cơ hội để người Việt bỏ nước đi với 3 triệu hiện định cư khắp thế giới. Cũng lại hệt như Việt Nam, người được cử thay thế không do dân bầu chọn. Bản tin AP cho biết em trai của Fidel Castro, Raul Castro 76 tuổi khi được anh Hai đề cử làm quyền Chủ Tịch Hội Đồng Nhà Nước từ tháng Bẩy 2006 từng tiết lộ ý muốn cải cách nhưng cho đến nay vẫn chưa thấy đổi mới – mà nhiều người cho rằng vì vẫn còn nể mặt ông anh Fidel. Vào Chúa Nhựt 24 vừa qua, Raul Castro chính thức được Hội Đồng Nhà Nước gồm 31 thành viên đề cử làm chủ tịch và ghế số 2 về ông Jose Ramon Machado, 77 tuổi được Tòa Bạch Ốc mô tả là một vụ “chuyển quyền từ độc tài nặng sang nhẹ.”

Với diễn biến mới tại đảo quốc Cuba, người Cuba lưu vong ước muốn có một xã hội cởi trói cho phép tư nhân kinh doanh, sở hữu nhà và cả du lịch nước ngoài … đại khái cũng theo một chính sách kinh tế tư bản nhưng định hướng xã hội. Lẽ dĩ nhiên nhúm ruột ngàn dặm Cuba hàng năm cũng gởi tiền về cho thân nhân được ước tính 2 tỉ đô, và theo quy định của nhà nước La Havana, tất cả tiền đô do Cuba-kiều gởi về đều bị đánh thuế 10% khi đổi ra tiền peso. Nhưng không như Việt Nam, được Mỹ bãi bỏ cấm vận và nối lại quan hệ ngoại giao từ năm 1995, Cuba vẫn bị cấm vận kinh tế, một phần do vận động mạnh mẽ của người Cuba hải ngoại. Việc trở về quê thăm nhà không dễ dàng như người Việt đi ăn Tết Việt Nam cho dù ngành du lịch Cuba là ngành mang lại nhiều tiền cho đảo quốc rộng hơn 110 km² với dân số 11,382,820 người. Bên cạnh du lịch tham quan, Cuba còn cho triển khai mô hình du lịch chữa bệnh cao cấp thu hút hàng ngàn bệnh nhân từ Châu Âu, Mỹ La-Tinh và Bắc Mỹ đến đây chữa trị với viện phí chỉ bằng 20% giá biểu tại Mỹ. Nhiều chỉ trích cho rằng công nghiệp du lịch chữa bệnh chỉ nhằm phục vụ khách nước ngoài có tiền trong khi nhân dân bị bỏ mặc.

Cách Mạng Cuba

Tuy nhiên như lời Tổng Thống Bush phát biểu rằng “Có thể một lúc nào đó, người ta tin tưởng vào cách mạng. Giờ đây người ta có thể nhận rõ sự phá sản của nó,” cách mạng Cuba lật đổ được Fulgencio Batista, đưa Fidel Castro vào vai trò lãnh tụ đồng thời cũng du nhập chủ nghĩa Marxist-Leninist. Gần 6,000 tài sản của người Mỹ đã bị chính quyền Cuba tịch thu không đền bù. Chống Mỹ cực kỳ, Cuba quay sang làm bạn với Liên Sô, Bắc Triều Tiên, Iran, Iraq và Việt Nam. Fidel Castro kỳ vọng cách mạng Cuba sẽ nhân rộng khắp thế giới Thứ Ba nhưng rối xu hướng của các nước này là thực thi một nền kinh tế thị trướng tự do và tiến dần đến dân chủ chính trị. Không khuyến dụ được các nước này, ông quay sang các láng giềng ở Nam Mỹ như Venezuela, trong khi bị các nhóm chống Castro từ Florida liên tục đánh phá, trong đó có sự tiếp tay nhỏ của một cựu phi công gốc Việt.

Sau nhiều thập niên đàn áp đối lập, chuyên chính vô sản, và áp dụng chính sách kinh tế chỉ huy trung ương tập quyền Cuba cộng sản không đạt được các mục tiêu đề ra, không gia tăng hiệu năng của doanh nghiệp (quốc doanh), khan thiếu thực phẩm, hàng tiêu dùng và dịch vụ. Tình hình còn trở nên trầm trọng hơn khi Liên Sô ngưng viện trợ, nhiên liệu cùng năng lượng bị giới hạn trong khi hệ thống xa lộ hiện đại trải nhựa đen bóng hoàn toàn thiếu vắng xe cộ lưu thông.
Tuy người dân biết chắc rằng thay một lãnh tụ không có nghĩa là thay một hệ thống, một chế độ nhưng người ta vẫn hy vọng vào điều mới mẻ - hệt như tại Việt Nam khi nhà nước đổi thay người ta cũng hy vọng vào người mới việc mới tư duy mới. Nhân chuyến công du Châu Phi hồi gần đây, Tổng Thống Mỹ có lời nhận định về việc Fidel Castro quyết định lui vào hậu trường chính trị:
“Điều này có nghĩa gì với nhân dân Cuba? Họ là những người phải chịu thống khổ dưới chế độ Fidel Castro. Họ là những người bị cầm tù vì niềm tin của họ. Họ là những người bị tước bỏ quyền được sống trong một xã hội tự do. Vì vậy tôi xem đây như là một chuyển tiếp và đó phải là khởi đầu của tiến trình chuyển tiếp sang dân chủ ở Cuba.”