Thỏa hiệp do phụ tá bộ trưởng tại Bộ Nội An Hoa Kỳ, bà Julie L. Myers ký tại Hà Nội, và được gia hạn mỗi 5 năm sẽ đưa những di dân bất hợp pháp hay quá hạn visa trở về Việt Nam. Theo thỏa hiệp những người Việt đến Mỹ từ 12 tháng Bẩy, 1995, cho dù có thẻ xanh hợp pháp nhưng vi phạm tội hình và bị tòa phán quyết thu hồi tình trạng thường trú nhân sẽ bị trục xuất kể cả những người khai man, làm giất tờ giả. Hiện người ta chưa biết có bao nhiều người gốc Việt sống bất hợp pháp tại San Jose và Quận Cam là hai nơi có đông người Việt định cư nhứt tại Mỹ. Tổng số người Việt tại Mỹ được ước lượng khoảng 1.5 triệu. Nhiều người trong số 8,000 người là những tội phạm mãn hạn tù hoặc được tại ngoại và đang bị quản chế. Giới chức thuộc cơ quan công lực di trú cho hay 6,400 người đã có lệnh trục xuất, và 1,668 hồ sơ đang hoàn tất thủ tục. Theo trung tâm Pew Hispanic Center (http://pewhispanic.org/) có 11.1 triệu di dân bất hợp pháp tại Mỹ trong đó 13% gốc Á và 78% gốc Latino.

Ông Lê Minh Hải, giám đốc dịch vụ di trú Robert Mullins International, trụ sở chính ở San Jose (http://www.rmiodp.com) cho biết thêm chi tiết:

• Hỏi: Người Việt đến Mỹ và trở thành bất hợp pháp trong trường hợp nào? Nghệ sĩ trong nước ở quá hạn có phải là bất hợp pháp?
• Đáp: Người Việt (kể cả nghệ sĩ trong nước) đến Mỹ đa số đều giấy tờ hợp lệ, nhưng cũng có một số ít không có giấy tờ và nhập cảnh bằng đường bộ, đường thủy, du lịch hợp tác lao động ... Nếu lưu lại Hoa Kỳ quá hạn, họ được xem như cư ngụ bất hợp pháp

• Hỏi: Tại sao chỉ trục xuất người Việt?
• Đáp: Hoa Kỳ không khoan nhượng vấn đề trục xuất với bất cứ một sắc dân nào, kể cả người Mễ. Chính phủ Mỹ đã thỏa hiệp trục xuất người Cam-Bốt với nhà nước Kampuchia năm 2002. Đối với người Việt thì đây là thỏa thuận đầu tiên kể từ khi hai bên nối lại quan hệ ngoại giao năm 1995.

• Hỏi: Di dân Việt bất hợp pháp phạm tội như thế nào?
• Đáp: Hầu hết những người có tên trong danh sách bị trục xuất đều có án tiền sử với Hoa Kỳ, qua nhiều hình thức khác nhau và hậu quả là bị tòa di trú thu hồi quy chế thường trú và đưa vào danh sách trục xuất, hoặc đương sự tự nguyện thỏa thuận trục xuất hầu thoát khỏi cảnh tù tội. Ngoài ra cũng có không ít người Việt bị đưa vào danh sách vì không tham dự các phiên tòa được ấn định.

• Hỏi: Thủ tục trục xuất?
• Đáp: Đối với những sắc dân khác, việc trục xuất thường xảy ra và nhanh chóng. Như việc cảnh sát di trú (ICE) đột nhập tư gia phạm nhân giữa đêm, đưa lên xe về khu biệt giam, sau đó áp tải lên phi cơ thuê bao trả về nguyên quán. Có thể người Việt sẽ không ngoại lệ. Vì vậy đương sự cần nộp hồ sơ kháng cáo (motion to stay) với văn phòng di trú trung ương để xin đưa tên ra khỏi danh sách, chờ ngày hầu tòa. Để có tỉ lệ thành công cao, đương đơn nên tìm một văn phòng luật sư giỏi chuyên về lĩnh vực biện hộ trục xuất, chứ không phải luật sư di trú.

• Hỏi: Nếu họ đang là vợ (chồng) của người có quốc tịch Mỹ thì lệnh trục xuất có bị ảnh hưởng?
• Đáp: Khi đã có tên trong danh sách, việc kết hôn có quốc tịch Mỹ hay có hồ sơ bảo lãnh đều không hợp lệ.

• Hỏi: Người Việt đến từ Canada/Châu Âu có bị trục xuất về VN?
• Đáp: Họ sẽ bị trục xuất về lại quốc gia họ có quốc tịch. Nếu không mang quốc tịch của nước thứ ba thì sẽ bị trả về VN.