Ðiều thứ hai tôi nghĩ cũng khá quan trọng là đối với những ai muốn hiểu rõ hơn về các thủ tục tố tụng (complaint procedure), các bạn cũng cần biết ý nghĩa của từng sự việc và thủ tục. Những đơn khiếu kiện nộp lên các Báo Cáo Viên Ðặc Biệt (Special Rapporteur) hoặc Ủy Ban Hành Ðộng (Working Group) chính thức được gọi là 'communication' mà trong cuộc sống hằng ngày chúng ta có thể hiểu nó nôm na bằng tiếng Anh là 'complaint'.
Nhưng chữ 'complaint' này riêng nó cũng có nhiều nghĩa trong tiếng Anh nên sau khi đắn đo khá lâu và tra dò một số tự điển (kể cả online), tôi đã tạm dịch chữ 'communication' này sang thành 'khiếu kiện'. Vì nó mang cả hai tính chất ấy: nửa khiếu nại, nửa kiện tụng!
Chỉ 'nửa khiếu nại' vì nó không đơn thuần liên quan đến một vấn đề nội bộ (internal) có thể cùng nhau giải quyết mà là một vấn đề quốc tế liên quan đến Liên Hiệp Quốc và các văn bản, luật lệ quốc tế.
Nhưng chỉ 'nửa kiện tụng' vì ngay cả khi cãi thắng thì cũng chẳng có tòa án nào có quyền ra lệnh bắt Việt Nam phải bồi thường thiệt hại cho những nạn nhân đã và đang bị họ đàn áp! Nếu chính phủ Việt Nam cứ tiếp tục có những hành động ngang ngược bất chấp những lời tuyên bố chính thức của Hội Ðồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc thì ... mình cũng phải chịu thôi.

Cái khó là ở chỗ đó.
Nhưng điều thứ ba mà tôi muốn chia sẻ với các bạn là tin vui. It's good news. Ðối với những hồ sơ nộp lên cho Năm Báo Cáo Viên Ðặc Biệt mà tôi đã nhắc đến trong bài viết vừa qua, việc các nước thành viên có hay chưa có ký kết những quy ước quốc tế không thành vấn đề. Ðiều này có nghĩa là ngay cả khi Việt Nam chưa ký kết vào Quy Ước về Tra Tấn và Sự Ðối Xử hoặc Các Hình Phạt Dã Man, Bất Nhân hoặc Hạ Nhục (Convention Against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment) thì Báo Cáo Viên Ðặc Biệt phụ trách về vấn đề này vẫn có thể tiến hành điều tra nếu như có người nộp hồ sơ khiếu kiện về việc anh Trần Huỳnh Duy Thức vừa qua đã cho là anh bị bức cung trong lúc anh đang bị giam giữ.
Ðọc đến đây cũng có thể có một số người thắc mắc tại sao tôi cần dài dòng đến như vậy? Xin thưa câu trả lời đó là vì tôi muốn giải thích cặn kẽ để chúng ta ai cũng có thể hiểu rõ điều mà chúng ta đang muốn thực hiện trước khi bắt tay vào việc. Ðể tránh hiểu lầm. Cũng như để tránh tình trạng tạo 'hy vọng giả tạo' mà trong tiếng Anh gọi là 'false hope'.
Mặc dù chính tôi đây rất ghét câu nói này vì nó đã từng được lập đi lập lại rất nhiều lần trong suốt thời gian tôi đi tranh đấu cho vấn đề tỵ nạn ở Phi Luật Tân. Gặp người ghét việc làm của tôi cũng cho là 'false hope'. Gặp Cao Ủy Tỵ Nạn cũng cho là 'false hope'. Gặp các nhân viên ngoại giao, Bộ Di Trú cũng cho là 'false hope'. Gặp người bi quan cũng cho là vậy. Thậm chí gặp một số bạn bè thân quen cũng cho là vậy mặc dù vì họ mến mình nên không tiện nói ra.
Nhưng 'false' là gì? Ðối với tôi, một khi đã nói đến hai chữ 'hy vọng' là không có 'true' và cũng chẳng có 'false'. Còn nhớ những lần họp mặt với đồng bào tỵ nạn trong trại hay ở văn phòng Manila, điều duy nhất mà tôi luôn nhắc đến khi đi tranh đấu để thay đổi chính sách của các nước là 'chín mất, một được'. Thấy là thua rồi đó. Nhưng có làm còn hơn không!

OK. Dài dòng văn tự như thế tôi nghĩ đã tạm đủ. Bây giờ tôi xin liệt kê ra những chi tiết mà bạn cần phải trình bày lên các Báo Cáo Viên Ðặc Biệt liên quan đến những nạn nhân mà bạn muốn thay mặt khiếu kiện.
Có tất cả sáu phần (sections) mà các đơn khiếu kiện (communication) thường phải kê khai đầy đủ và mạch lạc.

• Phần I: Identification of the Victim (ID của Nạn Nhân). Ðây là phần khai lý lịch cho người mà bạn muốn thay mặt khiếu kiện. Nạn nhân tên họ là gì, sinh năm nào, tình trạng gia đình ra sao. Học vấn. Việc làm. Bạn khai càng đầy đủ và chính xác thì càng tốt cho đơn khiếu kiện.
• Phần II: Status of the Victim in Relation to the Theme Raised. Ðây là phần bạn cần cho biết tại sao nạn nhân liên quan đến chủ đề mà Báo Cáo Viên được giao phó. Thí dụ trong trường hợp của Cha Lý thì bạn cần cho biết tại sao cha liên quan đến chủ đề tự do tôn giáo mà Báo Cáo Viên Ðặc Biệt về Tự Do Tôn Giáo là nơi mà bạn gửi đơn khiếu kiện đến.
• Phần III: Violations Committed Against the Victim. Ðây là phần bạn liệt khai đầy đủ những vi phạm mà nạn nhân đã phải trải qua. Càng đầy đủ, chi tiết càng tốt. Vi phạm xảy ra khi nào? Ở đâu? Trong tình trạng nào? Có chứng cớ hay không như các thông cáo của tòa đại sứ, báo chí phỏng vấn gia đình các nạn nhân?
• Phần IV: Action by the Authorities. Ðây là nơi bạn ghi rõ những hành động vi phạm do ai thực hiện. Cá nhân hay đại diện cho chính phủ? Và những hành động vi phạm đó liên quan gì đến chủ đề mà bạn đang đề cập. Thí dụ nếu như bạn làm đơn cho Luật Sư Lê Công Ðịnh để gửi cho Báo Cáo Viên Ðặc Biệt về Tình Trạng của Những Người Bảo Vệ Nhân Quyền (Special Rapporteur on the Situation of Human Rights Defenders) thì bạn có thể ghi rõ là quyền tự do tư tưởng và hội họp của Ðịnh đã bị vi phạm, quyền gặp luật sư bào chữa đã bị vi phạm, quyền phải có đủ thời gian để hiểu rõ về hồ sơ bào chữa đã bị vi phạm, v.v...
• Phần V: Link Between the Violations and the Theme Raised. Ðây là phần cuối cùng trong hồ sơ mà bạn cần phải chứng minh đó là sự liên quan giữa sự vi phạm và chủ đề. Trong phần này bạn có thể dùng những quyết định hoặc tiền lệ của Liên Hiệp Quốc từng khẳng định về chủ đề này để biện minh cho lập luận của bạn. Bạn có thể dùng những bản báo cáo thường niên của Hội Ðồng Nhân Quyền, của các Báo Cáo Viên khác hoặc các qui ước quốc tế liên quan.
Nếu như năm điều khoản trên được bạn kê khai đầy đủ (mà không cần phải theo một thủ tục, đơn xin nhất định nào cả), chỉ cần bạn khai thêm về lý lịch cá nhân của bạn (tên họ, địa chỉ liên lạc, nghề nghiệp và chức danh) là bạn có thể gửi thẳng về Báo Cáo Viên Ðặc Biệt liên quan đến vấn đề bạn khiếu kiện.
Dĩ nhiên trong phần cuối cùng bạn cũng nên nhớ ghi là bạn muốn Báo Cáo Viên làm gì. Ðó là điều tra về vấn đề Việt Nam đã vi phạm nhân quyền và lên tiếng về chủ đề này. Chỉ cần có thế là đủ. Ðừng đòi hỏi nhiều quá hoặc ‘mạnh miệng’ nhiều quá vì nó không cần thiết và cũng không liên quan đến nhiệm vụ của họ.
Thế nhé. Bài viết đã dài. Ðêm cũng đã khuya. Hẹn gặp lại lần sau tôi sẽ cho các bạn biết địa chỉ liên lạc và những thủ tục tố tụng khác.
Happy 'communicating' everyone!